Wat we ontdekten na een dag blowen en roken

Het beste plan maak je zelf

De woning

Over schone lucht – bouwbiologie – bouwbesluit

link

Over luchtwisselingen – ACH

bouwbesluit gebruikt liters per seconde per vierkante meter

Passiefhuis

n50-waarde

Ons bushokje – zoals we hem aantroffen

Ons bushokje – zoals hij gemeten moet worden

5050

De zolder

Mazzel

50

How low can you go?ZGARK – Zo Goed Als Redelijkerwijs Kan

  • rond de ramen (kaderdichting, rubbers)
  • rond de kozijnen (dat is tussen het kozijn en de muur komt lucht naar binnen)
  • onder de voordeur
  • rond doorvoer van de afzuigkap
50

Kieren en ventileren

50
  1. er is niemand thuis
  2. we zijn thuis
  3. we zijn aan het douchen en/of koken
  4. je maakt te veel herrie (stekker er uit)

Alle lucht door roosters naar binnen halen

De Mechanische Ventilator

De woonhuisventilator met warmteterugwinning

Passen en meten

Verhaal 1 : Blowen en roken

In dit boek komen ze uitgebreid aan bod: de kieren in bestaande woningen. Ze zijn een bron van frisse lucht en tocht, Mr. Jeckyll en Mr. Hyde zo je wilt. Sinds kort zijn we op pad met een zogenaamde blowerdoor-set, een apparaat waarmee je de luchtdichtheid van een woning kunt meten. Hier de bevindingen en overdenkingen na zo’n dag meten.


De woning


De woning waar we aan de slag gingen was een typische jaren 1970 rijwoning, in dit geval een hoekwoning. Voordat we de woning gingen doormeten was ik al langs geweest om hem in kaart te brengen qua maatvoering en om een inschatting te maken van isolatiewaardes in de spouw, dak en glas. Daarmee kon ik een energiemodel van de woning maken. De enige parameter die nog ontbrak aan het model was de mate van luchtdichtheid.

Over schone lucht – bouwbiologie – bouwbesluit


Het bouwbesluit is een vangnet dat er voor zorgt dat er in ieder geval een minimum gesteld wordt aan bouwprestaties. Dit minimum wordt door de manier waarop we in Nederland bouwen ook gelijk het maximum want de projectontwikkelaar bouwt zo goedkoop mogelijk voor een zo hoog mogelijke winst en de toekomstige bewoner heeft maar te slikken wat er wordt aangeboden. Zelfs bij nieuwbouwzelfbouwers wordt zelden beter gebouwd dan volgens het bouwbesluit vereist is.
In dit bouwbesluit worden naast eisen aan sterkte, isolatiewaarde en lichttoetreding ook eisen gesteld aan luchtverversing. De rekenmethodiek is complex maar voor een gemiddeld huid komen we uit op zo’n 2,5 m³ verse lucht per persoon per uur (link).
Als we echter kijken naar de fysiologie/bouwbiologie dan zien we dat het wenselijk is om ongeveer 50 m³ per persoon ter beschikking te hebben. Dat is nogal een verschil. Hoe gaan we nu inzichtelijk maken hoe het in een bestaande woning gesteld is met de luchtverversing?
Over luchtwisselingen – ACH
Om te beginnen zullen we een taal en terminologie moeten afspreken waarin we met elkaar praten over luchthoeveelheden. Het bouwbesluit gebruikt liters per seconde per vierkante meter woning per seconde. Dat is om een paar redenen onhandig. Ten eerste zit een liter lucht in een kubieke meter en niet in een vierkante meter (vermengen van twee- en drie dimensionaal is lastig voor onze hersens). Ten tweede leven we in een wereld van kubieke meters. kijk maar op Funda en in de spec-sheet van een ventilatie-oplossing: het gaat allemaal in kuubs en kuubs per uur. Ten derde zegt het nog niets over hoe goed de lucht nou echt ververst wordt (je moet bijvoorbeeld een permanent rekenmachientje in je hoofd actief hebben die voortdurend de hoogte van het gebouw verdisconteert). Genoeg gemopperd, de bouwbesluit-taal is vast heel handig voor wetgeving maar niet voor ons bewoners.
Wij rekenen daarom met luchtwisselingen van de hele woning per uur. 1 Air Change Per hour = 1x per uur wordt alle lucht in huis ververst. Dat is heel intuïtief. Je krijgt de getallen heel snel in de vingers. Bijvoorbeeld : een rijwoning is ongeveer 250 kuub en een mens heeft 50 kuub per uur nodig, dus het is wenselijk om in een 4 persoons huis ongeveer 0,8 (4×50/250) keer per uur de lucht te verversen. Over HOE die lucht ververst wordt straks meer in de paragraaf “kieren en ventileren”.
Passiefhuis
Bouwers van passiefhuizen weten het al: je kunt het gewenste resultaat (een zéér energiezuinige woning) alleen halen als de woning perfect luchtdicht is. Nu we een taal hebben om de luchtdichtheid te benoemen kunnen we er ook een getal aan hangen. De passiefbouwers hebben afgesproken dat als het hard waait (ongeveer windkracht 5) de woning dan maar 0,6 ACH mag hebben door kieren. Omdat windkracht 5 ongeveer een druk op de woning veroorzaakt van 50 Pascal wordt die meting de n50-waarde genoemd. n van “aantal keer” en 50 van Pascal.
Ons bushokje – zoals we hem aantroffen
Wij gingen aan de slag in de woning met de blowerdoortest-set. We proberen zoveel mogelijk te leren van dat blowerdooren en wij houden ons dan ook express niet altijd aan de meetprotocollen van officiële instanties. Dus we vinden het leuk om de woning te meten zoals we hem aantreffen*. Nadat we de woning op een onderdruk van 50 Pascal hadden gebracht gaf de meetcomputer aan: ACH = 11. Dus maar liefst 11x per uur waait alle warme lucht uit het huis weg bij windkracht 5.
Ons bushokje – zoals hij gemeten moet worden
Nu zal niet iedereen alle ventilatieroosters open laten staan als het vriest en waait dus we hebben vervolgens een n50-meting gedaan zoals dat volgens het boekje moet: ventilatieroosters dicht, afzuigkap dichtgeplakt en zo nog wat zaken. Het resultaat was n50= 7,5 luchtwisselingen per uur.
De zolder
De zolder in deze woning was bereikbaar via een vlisotrap en de vloeren waren van beton. Sommige bewoners gebruiken de zolder als hobbyzolder maar soms ook wordt hij alleen voor opslag gebruikt. Hier kan je je dus afvragen of de zolder wel mee genomen moet worden in de meting. Goeie vraag …. heel veel context …. zeg het maar. Moeten we, als we een plan gaan maken, doen alsof de zolder binnen de thermische schil ligt, vinden we de dat thermische schil en de luchtdichtingsschil altijd dezelfde moeten zijn? Wat wil de bewoner eigenlijk? Zie je, hier kan je al uren over discussiëren. Er is geen goed antwoord.
We hadden al snel in de gaten dat het dak zelf zo lek was als een mandje, maar dat de potentie van de zolder zo groot was dat we hem wél binnen de thermische schil wilden houden.
Mazzel
We konden in deze woning simuleren dat we het ontzettend lekke dak vervangen hadden door
een heel goed nieuw dak met goede kierdichting. Hoe? Door het gat van de vlisotrap af te plakken met schilderstape. Dat kon hier omdat het betonnen casco van het huis van nature al luchtdicht is. Dus zo geschiedde. Gat dichtgeplakt en nieuwe meting. Het resultaat was een n50 van 2,9. Een dramatische verbetering t.o.v. de officiële meting van 7,5. Dat smaakte naar meer.
How low can you go? -ZGARK – Zo Goed Als Redelijkerwijs Kan
Met rook gingen we op zoek naar waar de kieren zaten en met schilderstape maakte we ze provisorisch dicht. Bij deze woning zaten ze op de vertrouwde plekken :
rond de ramen (kaderdichting, rubbers)
rond de kozijnen (dat is tussen het kozijn en de muur komt lucht naar binnen)
onder de voordeur
rond doorvoer van de afzuigkap
Na een kwartiertje waren we klaar en gingen we nog een keer meten. Nu kwamen we uit op n50= 1.6. Een tamelijk spectaculaire verbetering vonden wij zelf. Het is redelijk te verwachten dat als je het professioneel oplost, niet met schilderstape, en als je de spouw isoleert met een luchtdichtende oplossing (dat kan bij deze woning) dat je uit komt bij een waarde van rond de 1,2. En dat licht verrassend dicht bij de waarde van 1 die we voor nieuwbouw vaak tegenkomen.
Kieren en ventileren
Maar maar maar….. hoe zit het dan met voldoende verse lucht om te ademen? ONWIJS goeie vraag! Want met een n50 van rond de 1 moet het al dus heel hard waaien om voldoende schone lucht naar binnen te krijgen! Hier komt de ventilatieoplossing om de hoek kijken, want met een mechanische ventilatie-unit kan je gecontroleerd lucht naar binnen halen. Tot voor kort hadden ventilatie-oplossingen een 3 standenschakelaar waarmee je als bewoner kon kiezen hoeveel kuubs per uur je wilde ventileren. Voor de volledigheid even een overzicht van de standen
er is niemand thuis
we zijn thuis
we zijn aan het douchen en/of koken
je maakt te veel herrie (stekker er uit)
In 80% van de huizen die we bezoeken staat de ventilator op 1 en en zet de bewoner hem op 3 als hij gaat douchen. In 20% van de huizen maakt de ventilator zoveel kabeel dat de bewoner de stekker er maar uit heeft getrokken.
Alle lucht door roosters naar binnen halen
Praktijkervaring leert dat in huizen die heel goed kierdicht zijn gemaakt zoveel lucht door de roosters naar binnen trekken dat je koude lucht voelt stromen : tocht. Om die reden zijn we geen grote fan van luchtdicht bouwen met ventilatieroosers: het gaat zelden goed. Maar we blijven zoeken naar mooie voorbeelden van waar het wél werkt.
De Mechanische Ventilator
Die mechanische ventilator is trouwens ook de plek in huis waar alle warme lucht verzameld wordt en naar buiten geblazen wordt. Het is van oudsher een soort stofzuiger : dikke ventilator met een 220V wisselstroom motor die via buizen naar de badkamer, wc en keuken vervuilde lucht uit de woning wegzuigt. Met een infraroodcamera zie je in de winter dan ook dat de ventilator warm is, ook al hangt hij op een onverwarmde zolder. Ik was pas op een zolder waar de ventilator uit stond. De reden was dat hij ratelde. De oorzaak bleek het inspectiedeksel van de MV-box die niet goed vastgeklikt zat na de plaatsing 10 jaar geleden. Ik gaf er een ferme klap op waardoor hij goed dichtklikte en hij begon meteen stil zoemend lucht te verversen in de woning.
De woonhuisventilator met warmteterugwinning
Slimme ingenieurs bedachten dat dat eigenlijk zonde was, al die weggeblazen warmte. Met een tegenstroomwarmtewisselaar bouwden ze een apparaat dat 95% van de weggeblazen warmte wisten toe te voegen aan lucht die centraal de woning ingeblazen wordt. Omdat je met zo”n oplossing geen lucht meer via roosters aanvoert moet je inblaaskanalen in de woning hebben.
Passen en meten
Het beeld leeft dat dat in bestaande woningen onmogelijk is. De lokale installateur waagt zich er sowieso niet aan. Maar wat wij ontdekt hebben de afgelopen jaren is dat als je mensen laat zien hoe het in hun huis kan, en als je een installateur die WTW’s plaatsen leuk vindt op weg helpt met een schetsplan dat er dan prachtige resultaten gehaald kunnen worden. En dat gaat in deze woning ook weer lukken:
* We zorgen natuurlijk wel dat dat veilig gebeurt, dus cv-ketel uit en een ballon in de schoorsteen als er een haard is.

Learn More