3 Onderzoek je eigen (huis)

Het beste plan maak je zelf

Dit wordt een cruciaal hoofdstuk. Voor mij, omdat ik ga proberen mijn “Huisfluisteren” op zo’n manier te beschrijven dat anderen het kunnen kopiëren. En voor jullie, omdat je op jacht gaat met pen, papier, duimstok en je de roze bril van “dit is wel mijn huis” af gaat zetten. Ik laat jullie mijn werkwijze zien omdat me dat de meest grondige aanpak lijkt.

Kennismaking met een huis

Mensen hebben allerlei redenen om mij te bellen om aan het verduurzamen van hun huis te beginnen. Dat kan van “ik snap niet waarom mijn energieverbruik zo hoog is” via “ik heb alles al gedaan en hoef alleen nog maar #vangaslos” tot “tja, ik heb nu dit droomhuis gekocht en ik heb niet het flauwste benul waar ik moet beginnen met renoveren”. Als ik mijn offerte gestuurd heb krijg ik als antwoord het adres van de nieuwe klant en kan de eerste voorzichtige verkenning beginnen.

Funda en Streetview

Het internet staat vol met informatie over jouw huis tenzij je in een unieke villa achter een heg woont waar Google nooit met zijn scanauto’s komt. Maar meestal kan ik met Streetview het huis al van buiten bekijken. Dit biedt onmiddellijk veel kennis en inzicht. In welke tijd het is gebouwd (Bloemkoolwijk Vinex, Jaren 30, 50, 60-70, recent), zegt al veel over hoe er toen volgens het bouwbesluit gebouwd werd. Ook kijk ik naar hoeveel glas er op de begane grond aanwezig is in verhouding tot de hoeveelheid muur. Vooral bij appartementen blijkt dat het overgrote deel van de buitengevels uit pui bestaat, fijn! Ik kan ook al zien welke gaten er in de gevel zitten voor ventilatie, CV en afzuigkap (als die aan de voorkant zit). Ik zoom even uit om te kijken hoe het pand op het perceel staat, hoeveel bomen er om heen staan, of er warmtebronnen in de buurt zijn, dat soort zaken. Op hoofdlijnen heb ik al een gevoel van wat ik aan ga treffen als ik binnen ga kijken.

Als het huis net is aangeschaft staan er veel foto’s en plattegronden op Funda (die ik vast even in het dossier opsla voor als het straks weggehaald wordt). Als het huis al langere tijd bewoond is dan staat er vaak wel een huis in de straat op dat praktisch gelijk is. Op basis van deze foto’s kan ik al zoveel van een huis leren dat het soms al lukt om op basis daarvan een zo’n degelijk plan te schrijven dat de klant er goed mee uit de voeten kan:

Resultaat van een Funda-advies aan iemand die te ver weg woonde om er langs te kunnen gaan

Je krijgt bijna alle ruimtes te zien, met originele details en al. Ik kijk naar de ventilatieroosters, type radiatoren (dikke of dunne leidinkjes), de plattegrond (ik strooi schaamteloos met de indelingsideeën en wellicht handige zaken om alvast rekening mee te houden), de volledige beschrijving waarin we leren hoe oud de CV-ketel is en waar allemaal al “dubbel glas” zit.

Ambitieniveau

In hoofdstuk 1 zagen we al dat er talloze vormen van energiezuinig zijn. Hieronder nog een keer een paar van de meest voorkomende ambitieniveaus en hoe ik er tegen aan kijk:

Autarkisch (van de buitenwereld los)

Onzinning duur omdat je krankzinnige hoeveelheden energie (zowel qua warmte als elektriciteit) moet opslaan.  Dit wordt wellicht ooit een optie als er goedkope flowbatterijen of waterstofopslagsystemen komen en je veel ruimte hebt voor zonnepanelen.

VanGasLos / All Electric

Ik was, toen ik 5 jaar geleden aan mijn missie begon, een groot voorstander van maar mijn inzichten zijn veranderd. Het is namelijk absurd eenvoudig te realiseren (met een elektrische CV-ketel van 12kW van €1200 lukt het) maar je wint er eigenlijks niks mee omdat je enorme hoeveelheden elektriciteit gaat gebruiken en elektriciteit is per energie-eenheid veel duurder kijk maar:

  • 1 kuub gas bevat ongeveer 8 kWh aan warmte en kost 65 cent
  • 1 kWh stroom kost 20 cent (160ct / 8 kWh)
  • Dus elektriciteit is 2,5x zo duur

Dus als je “eenvoudig” omschakelt van gas naar elektrische CV gaat dan ben je 2,5 keer zoveel aan energie kwijt. Daarbij komt dat elektriciteit tot 2030 en verder voor een groot deel uit steenkool en aardgas afkomstig is en je gaat dan dus méér CO₂ uitstoten. Nobody happy.

Passiefhuis maken van bestaande villa

Dan zijn er (vaak welgestelde) mensen die op de mooiste plek van het dorp wonen in een huis wat totaal niet comfortabel is. Als je budget hebt (de ton en meer waarover in de media gesproken wordt) dan kan je je huis vernieuwbouwen tot passiefhuisniveau. Buitenspouwbladen verwijderen, of helemaal inpakken in dikke isolatiepakketten leidt tot geweldige resultaten. Ik vind dit echt geweldig en ambitieus, kan je ook mensen aanraden die je hierbij kunnen helpen maar het is denk ik voor de happy few. Niet voor de faint of heart trouwens, dit zijn zeer ingrijpende verbouwingen!

ParisProof – in diverse gradaties

En dan komen we aan bij het niveau waar de meeste van mijn klanten op blijken te zitten: die willen hun woning wel aanpakken om van het gas af te gaan. Ze snappen, na de eerste bak koffie, dat daarvoor eerst veel energie bespaard moet worden (liefst zonder het hele huis te verbouwen). Ik leg uit dat, als we een paar basisprincipes aanhouden, we het goede van het Passiefhuis kunnen halen (wooncomfort) met een aardgasloos verwarmingssysteem dat netto fors minder CO₂ uitstoot dan toen het huis nog op het aardgas was aangesloten.

Genoeg ge-OH’d, we gaan het huis bekijken!

Oh nee, dat vergat ik bijna, we zaten aan de eetkamertafel koffie te drinken. Zet de muziek uit. Laat een stilte vallen, laat de ruimte op je inwerken…..

De woonkamer

Ik voel tocht via het ventilatierooster op de tafel vallen, ik benoem dat. Ik had op Google Earth ook al gezien dat er varkenshouderijen en een veevoederbedrijf in de buurt staan, ik benoem de geur die daarvan af komt. Ik hoor auto’s langsrijden en benoem dat en benoem ook dat er dus verkeersfijnstof en gassen binnen kunnen komen door de kieren waar het geluid door komt.

Ik zet mijn Air mentor op tafel die laat zien hoe het met de gezondheid van het binnenklimaat gesteld is. Die LED die paars of rood wordt is vaak een eye-opener : geen idee dat de lucht ongezond kon zijn binnen.

Tijdens binnenkomst had ik al gemerkt dat de woonkamer een houten vloer op een balkencontructie heeft. Ik kijk naar de plinten, is de vloer daar wat verkleurd door tocht/vocht? Ik benoem sowieso trouwens alle zaken die ik zie zoals lekkage-vlekken, scheuren, scheve muren en zo gewoon alles wat je opvalt, mooie verhalen hoor je dan.

Ik loop naar de keuken, zet de afzuigkap op max en de driestandeschakelaar van de ventilatie (als die er is) op drie. We gaan langs de kozijnen en raampjes en ik laat voelen waar allemaal tocht te voelen is. Ook bij de stopcontacten.

Ik laat de tocht voelen die onder de deur van de kelderkast / bijkeuken vandaan komt. Ik benoem het feit dat de woonkamerdeur open staat. Ik fotografeer het “dubbele glas” met mijn telefoonflits en laat zien dat het afgeschreven thermopane dubbelglas is.

Is er een gashaard/sfeerhaard/kachel/open haard? Oei…… (zeg dat maar vast een keer hardop en kijk bezorgd, zeg hmmmhmmmm) …… ik ga hier een heel intermezzo aan wijden. Brandt de waakvlam?

Ik wijs er op hoeveel warmte de afzuigkap staat weg te blazen. Ik begin vast na te denken hoe we elektriciteit voor de een inductiekookplaat in de keuken gaan krijgen.

Ik zet de warme kraan open en tel hoe lang het duurt voordat er warm water uit de kraan kom

Glas onderzoeken

Met je smartphone kan je geweldig vastleggen of je dubbel-glas of HR+(+) hebt. Dit is handiger dan met een aansteker naar vlammetjes te gaan staren (en dus CO₂ uit te stoten). Ik ontdekte pas bij toeval en ik doe het nu altijd, gelijk een mooi moment om even aan de klant uit te leggen hoe dat zit met die metaaldamp laag. Als hij op het binnenste glas zit dan is het glas als warmtevasthouder geplaatst, zit het aan de buitenkant dan is het raam warmtewerend geplaatst. En soms is het raam dus verkeerd om in het kozijn gezet zoals ik wel eens tegenkom….

De stempel in de afstandhouder (de aluminium strip tussen de glasplaten) vertelt je vaak ook al veel hoewel ik me altijd een ongeluk zoek naar wat welke fabrikant in welk jaar maakte en wat de isolatiewaarde dus ongeveer zou moeten zijn. Het helpt ook niet dat de wetgeving rondom die labeling sterk verander is : pas sinds 1 juli 2008 zegt de code HR/HR+/HR++ iets over de echte isolatiewaarde, voor die datum vertelde het alleen iets over de technische opbouw van het glas (in theorie kan je dus voor 2008 slecht isolerend HR++ glas gekregen hebben).

“Dubbelglas” a.k.a. thermopane beschouwen we als technisch afgeschreven. Dit glas uit de jaren 80 isoleert iets beter dan enkel glas maar het heeft niets te zoeken in warme comfortabele woonkamers.

Verdieping : WikiPedia / Joost de Vree

De gang

Ik rammel aan de voordeur, yep, ook hier weer heel veel speling. Ik laat de kier zien waardoor we buitenlicht zien. Ik bekijk de rubbers van de deur. Uitgedroogd en wit geverfd. De brievenbus, hoeveel brieven per week vallen daardoor nog per week op de mat? Al eens nagedacht over een buitenbrievenbus? Ik laat de tocht voelen die via de kruipruimte in de meterkast terecht komt.

We doen een stapje naar achteren. “Die voordeur is nu 35 jaar oud”. Ik benoem het gevoel van een voordeur in Oostenrijk en Zwitserland. Zo’n massieve kwaliteitsdeur die, als hij in het slot valt, je het gevoel geeft dat je de kluis dicht hebt gedaan. Zou dat geen geweldige upgrade van de entree zijn? Dan kunnen we gelijk een gigantisch warmtelek opruimen en de kleine radiator in de gang gaat dan die dan opeens wél warm houden. Ik kijk alvast een beetje om me heen… zou er een route zijn naar zolder om een ventilatiekanaal aan te leggen?

De WC

Oef, ijskoud. Niet dat me dat verbaast met het openstaande raampje. Als dat er niet zit zien we een afzuigbuis met een van het stof zwarte aanzuigmond.

De kruipruimte

Nu we toch bij het krulluik in de buurt staan … de kruipruimte (als die er is natuurlijk) moet ook even bekeken worden. Is ie muf? Dan wordt hij niet goed geventileerd. Wat is de staat van de ondergrond. Is de vloer al geïsoleerd? Waarmee en hoe dik? Lopen er leidingen van de verwarming en zijn die geïsoleerd? Wat voor luik ligt er eigenlijk op? Sluit het goed af? Is dit makkelijk te verhelpen met tochtband, gratis tip .

De kelder

Fijn, ruimte! Dat biedt perspectief want we moeten alvast nadenken over plek voor spullen verderop in het plan want, ik leg het meestal uit op een plek die me geschikt lijkt, een CV keteltje zo groot als twee schoenendozen levert zomaar 25-35 kilowatt aan thermisch vermogen en dat is met alternatieven vaak niet zo. Om met een warmtepomp van 4 kilowatt tapwater te bereiden heb je een buffer nodig waar hij op z’n gemakje 200 liter tapwater op kan warmen. Zo’n ding heeft plek nodig.

Ruikt de kelder muf? Wordt er wel geventileerd? Is de kruipruimte bereikbaar? Ik documenteer alles met mijn camera. Soms zie ik klepramen met dubbel glas die 365 dagen per jaar open staan. Dat was mooi zonde geld dan. Maar misschien valt de desinvestering mee als we de kelder mee kunnen nemen in het ventilatieplan.

Bijkeuken / garage

Voordat we naar boven gaan bekijken we even de bijkeuken en garage. Hoe wordt deze gebruikt, is het echt een ruimte met toegevoegde waarde of is het alleen een voorportaal van de keuken naar buiten toe? In dat laatste geval kunnen we de tussendeur beter als buitendeur beschouwen en die goed kierdicht maken, en wellicht zelfs isoleren. Dan hoeven we hier geen dure maatregelen te nemen. Anderzijds is deze ruimte wellicht makkelijk te isoleren en kunnen we met een nieuwe buitendeur en fatsoenlijke kozijnen een warme ruimte maken van deze ruimte?

We lopen even de tuin in om de achterkant van de woning te fotograferen. We bekijken de staat van de dakkapel vast even. Benoem de rottende breiboorden.

Spouw

Ik pak mijn duimstok en voel bij een open stootvoeg hoe ver ik de spouw in kan komen:

14 cm totdat ik op iets verende stuit

Als we de dikte van de muren weten (van een bouwtekening of een plek in huis waar je dit makkelijk kunt meten) dan kunnen we ook afleiden hoe dik de isolatie is. Daarvoor moet je weten dat het isolatiemateriaal (als dat bij de bouw werd aangebracht) altijd aan de warme kant aangebracht wordt, dus aan de binnenkant. De duimstok meet dus de dikte van de baksteen, 99% van de gevallen 10cm, plus de luchtspouw. Samen met kennis van de dikte van de buitenmuur ken je de dikte van de complete muur en weet je dus de dikte van de isolatie. En daarmee kennen we de isolatiewaarde van de muur en die vertelt ons iets heel belangrijks: hoe koud wordt de muur als het vriest. Als dit boven de 17 graden blijft dan gaat de muur geen koudeval veroorzaken. Dat is fijn om te weten want koudeval veroorzaakt comfortklachten en we hoeven hier dus niet perse extra te isoleren om dat probleem op te lossen. Fijn! In het hoofdstuk “Verdieping – Bouwfysica” gaan we hier veel dieper op in, met heel veel voorbeelden van veel voorkomende constructies.

De duimstok bevestigt wat ik al vermoedde : 6cm steenwol (of zo)

Als het goed koud is buiten dan kunnen we met een infraroodcamera of infraroodpistool vaststellen of deze theoretische waarde ook daadwerkelijk leidt tot de verwachte hoge temperatuur. In hoofdstuk 8 staat een lijst met mijn gereedschappen.

Bouwtekeningen

Als de bouwtekeningen er zijn dan is dat heel fijn, je kan er veel van leren: diktes van muren, hoe dik is het dak, hoe zie het detail van de aansluiting van het dak op de muur er uit (zie zolder hier beneden). Hoe ziet de fundering er uit en meer van dat soort zaken. In het intermezzo bouwfysica veel voorkomende bouwconstructies.

De trap op

We gaan boven kijken! Merk op hoe het wel of niet echt veel kouder wordt als je de trap op loopt. Als dat zo is dan is er een goeie kans dat er overal ramen open staan en dat er vanuit de gang veel kou binnen waait. Snuffel alvast of je de badkamer ruikt. Kijk in het trapgat vast eens naar boven: vermoed je een route voor een luchtkanaal? Zit er een inbouwkast of WC op de overloop waar we doorheen kunnen zonder de hele toko te hoeven verbouwen? Fijn!

Slaapkamers

Veel mensen slapen graag met het raam open, en op zich is daar niks mis mee, ik heb het zelf ook jaren gedaan. Dik dekbed in de winter, laken in de zomer. Zo deden we het altijd. Ik vermoed echter dat we wel een omslag gaan krijgen in dit denken en dat komt omdat je met een ventilatiesysteem actief de kwaliteit van de binnenlucht kunt beïnvloeden zonder dat je afhankelijk bent van wat er buiten gebeurt. Ik spreek hier uit ervaring, ik ging recent van “altijd raam open, 5 graden, dik dekbed” naar “comfortventilatie, geen verwarming, 16 graden, lentedekbed”.

Als we dus met de ventilatie aan de slag gaan dan gaan we in ieder geval onderzoeken of de ouderslaapkamer meegenomen kan worden.

De badkamer

Even snuffelen, ruikt het nog vochtig? Staat het raam open? Is het er koud? Roestende radiator onder het raam? Wordt er mechanisch geventileerd en zo ja wordt die ook daadwerkelijk gebruikt? Wanneer houdt het ventileren op? Zit er wel een spleet onder de deur naar de gang zodat er ook daadwerkelijk ventilatielucht aangezogen kan worden? Hoe ervaren de bewoners de badkamer? Doet de elektrische vloerverwarming het of is die ook hier kapot? Zijn er plannen om de badkamer te renoveren? Hoe is de badkamer geplaatst t.o.v. de ruimtes beneden?

Vragen vragen vragen. Het is ook goed om er even goed de tijd voor te nemen want op deze 3 vierkante meter wordt in een goed geïsoleerd huis maar liefst de helft van alle energie verbrandt….

In het volgende hoofdstuk komen we terug op de oplossingen die werken om hier een flinke slag te slaan.

De studeerkamer / thuiskantoor

Hoe vaak wordt hier gewerkt? Moet dan het hele huis verwarmd worden om het hier enigszins comfortabel te hebben? Wordt er in deze kamer wel voldoende geventileerd als er een hele dag gewerkt wordt? Wordt het hier niet bloedheet in de zomer (ik denk het wel want in de hoek staat een mobiele airco). Er hangen luxaflex voor het grote raam op zuid, het HR++ glas is als warmtewinner geplaatst laat een flitsfoto van het raam zien.

De zolder

Hier is veel te leren en te zien! We kunnen de aansluiting van het dak op de muur zien. Dat is vaker wel dan niet een bron van grote energielekken. Hieronder zie je wel een tamelijk extreem voorbeeld van een woning uit 1900 waar 10 jaar geleden voor een vermogen een nieuw sandwich dak op geplaatst was. Ik was daar tijdens de hittegolf en je voelde de warme föhn buiten door de kieren waaien. In de winter natuurlijk idem dito. Gelukkig is dit eenvoudig door een goede klusjesman te herstellen, maar je moet er wel even op gewezen worden natuurlijk want je was nog in de veronderstelling dat de aannemer met de opdracht “een goed geïsoleerd dak” wel begreep dat het ook kierdicht opgeleverd moest worden.

Een extreem voorbeeld van de vaak aanwezige kier tussen dak en muur

 

In deze woning was ook een dragende muur weggehaald en een badkamer op zolder gerealiseerd. Er was duidelijk te zien dat de draagconstructie van het dak recent was gaan scheuren zodat mijn advies ter plekke was om meteen een bouwkundige in te schakelen…. dat zijn wel de momenten waarop je je even heel goed moet realiseren dat je maar energieadviseur bent en geen all-in-one-specialist….maar goed.

En weer door.

Kijk goed om je heen: staat hier vooral rotzooi? Kijk door je wimpers en stel je de zolder leeg voor, zie je dan een luchtdistributiesysteem voor je achter de knieschotten? Ik benoem dat en noem als voordeel dat we dan gelijk de kier langs de aansluiting muur/dak goed dicht maken.

Als het een oud dak is met dakbeschot waar nog niks aan geprutst is met stukken piepschuim met punaises of glaswol met gipsplaten dan kan dit dak vermoedelijk relatief eenvoudig goed geïsoleerd worden door een handige neef.

Als het dak uit sandwichpanelen bestaat hoe zit het dan met de aansluiting tussen de panelen, en de aansluiting in de nok? Luister goed? Hoor je auto’s of geluid in de buurt goed? Dan zijn er nog open verbindingen met de buitenlucht. Verbaas je nergens over, ik kwam duimdikke kieren tegen in een een nieuwbouwwoning uit 2018 waar de Blowerdoortest dreigde te mislukken: de kier was zo groot dat het huis niet op druk gebracht kon worden.

Isolatiewaarde dak schatten

Dit kan soms lastig ingeschat worden. Als je bouwtekeningen hebt staat soms aangegeven wat de isolatiewaarde van een dakconstructie is. Soms kan je op de tekening de dikte van het pakket afleiden door het te vergelijken met delen die nog in het zicht liggen zoals delen van de draagcontstructie (balken). Maar soms is het ook heel makkelijk als je tussen de dakbeschot planken door de achterkant van de zonnepanelen ziet. En bij boerderijen kom in nog wel eens een echt Rc=0 dak tegen.

Echt lastig wordt het als “alles 15 jaar geleden helemaal geïsoleerd is” en het vakwerk achter gipsplaten zit. Het ergste moet gevreesd worden tenzij er uitgelegd kan worden hoe het werk precies is uitgevoerd.

De technische ruimte

Meestal hangt op zolder ook de CV-ketel. Als de ketel brandt kan je aan de leidingen voelen hoe heet ze zijn (of meten met je IR-pistool). Als de retour erg heet is (warmer dan 60 graden) dan werkt de ketel niet condenserend. Is de dakdoorvoer kierdicht? Hoe oud is de ketel? Als het een moderne gesloten ketel is, waarom zit er dan nog een luchtttoevoerrooster?

MV-box buiten dienst

En daar is ie dan! De Mechanische Ventilatie kast, a.k.a. de MV-box. Hier was de stekker er uitgetrokken omdat hij nooit aan stond omdat je er tocht door krijgt in de woonkamer en badkamer. Ook was ie lawaaiig omdat er geen demper zit tussen de unit en het ventilatiesysteem. Deze woning werd dus uitsluitend geventileerd door de kieren wat in verschillende ruimte goed te ervaren was (muf, vochtig). En dat terwijl deze woning dus eigenlijk al driekwart klaar was voor een grote kwaliteitsupgrade…. meer daarover in hoofdstuk 4.

Het eerste rondje door de woning zit er op, terug naar de keukentafel voor een tweede kop koffie om over de wat minder tastbare zaken na te gaan denken.

Naar buiten

We gaan natuurlijk ook buiten even kijken, in ieder geval om foto’s te maken van zij- en achtergevels die we niet op Streetview konden zien. Ik meet altijd voor de zekerheid even de lagenmaat en strekmaat van de stenen. Even met een duimstok fotograferen en je dossier is weer een stukje completer. Als de woning in wildverband is gemetseld kan het handig zijn om even de breedtes van de kozijnen te meten (als er een regelmatig metselverband is dan tel ik op de foto’s gewoon de maat in “zoveel bakstenen”).

Kijk goed waar er allemaal gaten in de muur zitten, soms heb je binnen oude gaten over het hoofd gezien (oude locaties badkamer of gaskachels en zo). Wat is de staat van het schilderwerk? Wat is de staat van de kozijnen. Kijk eens naar die buitendeur achter, zijn er plannen om daar een schuifpui te maken?

Kijk om je heen, hoe draait de zon om het huis? Hoe zit het met de bezonning in de winter en de zomer. Vraag naar hoe het in de zomer is als de zon op de ramen staat. Hoe ligt het huis ten opzichte van de buren? Zou een beetje warmtepompgebrom achter in de tuin hier een issue worden? Zou hier een bron voor een water-water-warmtepomp te maken zijn? Is er een parkeerplaats bij het huis, hoe krijg je daar een 5x6mm2 kabel voor een laadpaal?

Kijk eens naar het dak, zou het regenwater makkelijk verzameld kunnen worden?

Kijk eens naar hoe de gevels van de woonkamer bereikbaar zijn want als die toevallig aan een vlakke buitengevel liggen dan is het misschien een optie om hier een stuk buitenlands te isoleren zonder het hele huis in te hoeven pakken.

We maken snel een paar infraroodbeelden van gevels, kozijnen, doorvoeren en snel naar binnen voor een tweede kop koffie!

Poormans infraroodfoto van je dak

Op sommige winterochtenden kan je gratis hoge resolutie infraroodfoto’s van je dak maken, maak daar gebruik van! Uitleg: De aansluiting van het dak op de muur is ALTIJD een probleem, kijk ook hier maar weer eens, de warmte die weglekt voorkomt nét het aanvriezen van rijp en toont dus een fors warmtelek aan. Hoe dat op te lossen is staat in hoofdstuk 4.

Bron : Patrick Schimmel

De nulmeting van de woning

Om de woning echt goed in de vingers te krijgen moeten we nu de energierekening in kaart gaan brengen want deze vertelt ons veel over hoeveel energie er gebruikt wordt (duh) en waar die zoal voor gebruikt wordt (dat is wat meer denkwerk).

Analyseer de energierekening

Wat kunnen we leren van de energierekening? Ik ga hier geen college geven over het lezen van energierekeningen, daar heb je een meestergraad in de boekhoudkunde en overheidsfinanciering voor nodig, we halen hier slechts de highlights naar boven:

Om te beginnen het merk van de leverancier ….. want als we hier een plan zitten te maken voor een woning op kolenstroom dan zit ik mijn tijd te verdoen…. Ik ben groot voorstander van stroom afnemen bij de lokale energie coöperatie om een paar redenen :

  • De stroom is vaker wel dan niet echt lokale groene stroom
  • Het geld wat je betaalt blijft in de gemeenschap
  • Door geen stroom af te nemen van de kolenboeren help je daar de pijn een klein beetje vergroten zodat die ook hun best moeten gaan doen.

Het is vaak niet eens duurder dan kolenstroom. Ik ben er kortom voorstander om een langdurige relatie aan te gaan met het lokale energie initiatief. Je zit dan niet meer voor een dubbeltje op de eerste rang en je neemt ook afscheid van de door het collectief betaalde “welkomstbonus” maar dat is de prijs die we betalen voor rust in de tent en een echte bijdrage aan de gemeenschap. Bovendien zullen we zien dat in de toekomst het lokaal delen van energie tot grote voordelen gaat leiden en daar kan je maar beter vast op voorsorteren.

Gas

We noteren het jaarverbruik en de periode waarover de rekening loopt omdat de rekentool voor het energieverbruik een graaddagen-correctie heeft.

Elektriciteit 

Hier zijn we vooral geïnteresseerd in alle BRUTO meterstanden, want we willen weten hoeveel energie het huis nu gebruikt. In onderstaand schema kan je zien dat op de energierekening niet alle informatie te vinden is als je al zonnepanelen hebt:

Uitrekenen hoeveel elektriciteit een huis met zonnepanelen echt verbruikt

Dit is misschien een beetje verwarrend als je nu heel veel zonnestroom maakt en heel veel teruglevert aan het energiebedrijf. Op je rekening ben je dan misschien energieneutraal terwijl je volgens mijn model nog veel energie verbruikt. Dat komt dan omdat de Eigen verbruik factor bij jou nog erg laag is: je doet niet veel met de groene stroom die je opwekt. In een ParisProof woning is dat wél het geval.

Onder mijn vakgenoten noemen we dat terugleveren “op kosten van de samenleving energie in het net dumpen”. Ik denk daar zelf genuanceerd over trouwens omdat we zullen zien dat veel van de terug geleverde stroom wel in de buurt opgemaakt wordt, maar het is wel goed om in gedachten te houden.

Goed, we hebben het huis goed bekeken, weten ongeveer hoe de bouwconstructie is, we hebben de energierekening uitgespit. Nu wordt het iets minder tastbaar.

De kierdichtheid (luchtdoorlatendheid)

Een woning kent twee soorten luchtstroom :

  • Gewenste luchtstroom t.b.v. het creëren van een gezond binnenklimaat (ventilatie)
  • Ongewenste luchtstroom door kieren.

Ik geef hier de definitie van luchtdoorlatendheid van een bedrijf wat hierin gespecialiseerd is:

De luchtdoorlatendheid (aangeduid met qv;10) betekent de luchtvolumestroom (qv) die ontstaat via de kieren en naden die zich in de gebouwschil bevinden, bij een drukverschil van 10 Pascal (uitgedrukt in dm3/s of dm3/s.m2 vloeroppervlakte). Oftewel: dit is de ongewenste luchtverplaatsing tussen binnen en buiten die door andere openingen gaat dan door de daarvoor aangebrachte ventilatieopeningen.

Bron : luchtdichtbouwen

Wat we hieruit leren is erg interessant, ik neem je even mee:

Blijkbaar is er een norm voor kierdichtheid, beschreven door de waarde qv;10

Blijkbaar is de luchtdichtheid gerelateerd aan het woonoppervlak! Dat is heel gaaf want in hoofdstuk 1 hadden we het energieverbruik ook al gerelateerd aan het woonoppervlak. Dus we hebben een genormeerd getal dat vergelijkbaar is tussen gebouwen, cool!

Blijkbaar wordt de kierdichtheid gemeten bij een drukverschil van 10 Pascal, dat is ongeveer windkracht 1,5. Wow! Nederland normeert het energieverbruik van zijn woongebouwen bij zo goed als windstil weer…..

Daar mag je gerust even op kauwen.

Luchtdichtheid meten

Dit is best heftige shit, als je er over nadenkt! Een getal dat aangeeft hoe kierdicht per vierkante meter woonoppervlak een gebouw is…zou dat getal meetbaar zijn? Dan kunnen we hem in de Blauwe Tabel opnemen als kwaliteitseis!

En jawel hoor! Met een blowerdoortest kunnen we door professionals voor ongeveer €550 kosten laten vaststellen wat de kierdichtheid is van ons huis. En voor dat geld krijgen we naast het qv;10 getal nog drie extra’s die voor het inzicht krankzinnig belangrijk zijn:

  • Een goede infraroodscan van de woning
  • Een rooktest laat zien waar de kieren zitten en geeft een indicatie HOE de lucht weglekt
  • Nu we toch aan het meten zijn kunnen we ook een andere norm aanhouden dan windkracht 1. Bijvoorbeeld windkracht 5 zoals we op koude winternachten vaak ervaren.

Het zal je niet verbazen dat als het ambitieniveau van de klant hoog is en er niet meteen duidelijk is waar de energie wegwaait dat een BlowerDoorTest een verdraaid goede investering kan zijn om inzicht te krijgen in je huis.

Poor mans blowerdoortest

Een heel eenvoudig alternatief is om in de woonkamer/keuken even de afzuigkap op maximaal te zetten en met een natte vinger langs de kozijnen, aansluiting vloer/wand, de stopcontacten in de buitengevels, en de, ahum, “dichte” tochtroosters te gaan. Je zult snel in de gaten krijgen hoe de vlag er bij hangt (of wappert)

Referentiewaardes kierdichtheid

Verderop gaan we de kierdichtheidswaarde qv;10 gebruiken in een energiemodel van de woning, daarom is het handig om vast wat referentiewaardes te hebben:

  • Bushokje anno 1960-1970: 3 en (soms veel) hoger
  • Jaren 80: 2
  • Jaren 90: 1,5
  • Jaren 2000: 1
  • Bouwbesluit 2006: < 0,8
  • Bouwbesluit 2011: < 0,6
  • Bouwbesluit 2015: < 0,4
  • Gecertificeerd (getest) Passiefhuis: < 0,2

Met die bouwbesluitwaardes is trouwens wat bijzonders aan de hand: als het gebouw er niet aan voldoet had het nooit opgeleverd mogen worden ….. maar ik durf er een kratje bier op te verwedden dat meer dan de helft van Nederland in een nieuwbouwhuis woont waarbij die vereiste waarde niet gehaald wordt. Alles na 2015 is sowieso twijfelachtig want zo kierdicht bouwen (qv;10 < 0,4) vereist een flink kennisniveau van de aannemer zijn bouwvakkers en de gekozen constructiewijze.

Om een en ander in perspectief te plaatsen: het totale gat (alle kieren opgeteld) van een Passiefhuis is maximaal een half A4 groot. Dit is inclusief sleutelgaten en dakdoorvoeren die met rubber manchetten aangesloten zijn. Deze waardes halen is echt een kunst.

Domoticabasis

Meten is weten! En hoe nauwkeuriger je meet hoe meer inzicht je krijgt in het functioneren van een huis. De slimme meter(s) kan een basis zijn maar liever weten echt hoe het er aan toe gaat door met tussenstekkers tussen de grootste verbruikers echt te meten aan de apparaten. Mijn voorkeur heeft het om dan ook gelijk de luchtkwaliteit in huis te meten. Daarmee krijgen we een goede basis om maatregelen op te baseren. Als er nog ambitieniveau is dan gaan we nu al meten met het meten van de echte luchtkwaliteit in de woonkamer met apparatuur die daarvoor gemaakt is en die nu al zijn waarde kan gaan bewijzen. In hoofdstuk 4 “oplossingen” en 8 “namen en rugnummers” een aantal oplossingen.

De verzamelde informatie verwerken

  • We kennen nu het huis van binnen en van buiten en als we de bouwtekeningen hebben weten we zelfs de maten van muren, kozijnen.
  • We kennen de isolatiewaardes ruwweg
  • We weten het energieverbruik
  • We weten misschien zelfs de kierdichtheid of hebben die geschat

Hier een voorbeeld van een Braindump dat ik na een bezoek altijd gelijk tik omdat de ideeën anders vervliegen en als ik twee intakes gedaan heb loopt mijn hoofd over van alles wat ik moest onthouden.

Protip : Advies dus om de braindump zo snel mogelijk te schrijven, dan kan je A4’tje met aantekeningen ook gelijk weer afgevoerd worden, doe alles digitaal, papieren dossiers werken niet voor mij.

We kunnen nu een energiemodel van de woning gaan maken en ik bedenk me nu dat dat zoveel uitleg is dat ik er een apart sub-hoofdstuk van maak.